تنقید 18. شمس درنه ـیی و ادبی اوتوروملار (1)

            

             شمس درنه­یی و ادبی اوتوروم­لاری (1)

 

مین بیر گئجه: هر بیر اثرین، اؤزللیک­له جیددی و چالیشقان یازیچی ـ شاعیرلر طرفیندن اوخونولماسی، او اثرین یازاری اوچون دانیلماز بیر سئوینجین یارانماسی دئمک­دیر. نئچه گون بوندان قاباق، تبریزین «شمس» آدلی ادبی درنک­لری­نین بیرینده، «هاوایا پیله­دیییمیز فاتیحه­لر» باشلیقلی اؤیکومه گؤره بیر اوتورومون کئچیریلمه­سینی ائشیتدیم. سونرا، اوتورومداکی دانیشیق­لارین یازیلیش فورماسی، ـ دَرنه­یین ایمئیلی طریقی ایله ـ الیمه چاتدی. من اؤز نؤوبمده، اوزاقدان اوزاغا بو ادبی اوتورومدان چوخلو شئی­لر اؤیره­نه­رک، او بیری حیکایه­لریمده یوزه یوز بو گؤستریش­لردن یارارلاناجاغیما چالیشاجاغام. بورادا یئنه ده، «شمس» درنه­یی­نین بوتون اؤیه­لرینه درین سایغی­لاریمی بیلیندیره­رک، تحکییه ادبییاتیمیز اوچون بئله کیمی گرَکلی اوتوروم­لارین سورَکلی اولدوغونو آرزولاییرام. (اؤیکونون اؤزونو اوخوماق اوچون، بو وئبلاقدا تیکله­یین: بیزیم اؤیکو بؤلومو/ بیزیم اؤیکو 26/ هاوایا پیله­دیییمیز فاتیحه­لر/ رضا کاظمی.)  

***

] شمس ادبی درنه­یی مین اوچ­یوز سئکسان یئددینجی گونش ایلینده، سلیمان جعفری، سهند نظمی، آیناز ستاری­فرد، ثریا قاسم­زاده و ابوالفضل ثوابی کیمی سایین یازیچی، ژورنالیست و شاعیرلرین توسطی ایله تبریزده قورولموشدور. بو درنه­یین ایندیلیکده اوتوز بئش اؤیه­سی اولاراق، زهرا نیکروان، ملیحه عزیزپور، عسگر محمدپور، نشاط شیخ­الاسلامی، آتیلا سلمانی و باشقا سایین قلمداش­لارین قاتیلماسییلا ادبی اوتوروم­لار کئچیریر.[   

 

سهند نظمی: منجه، اؤنجه اؤیکونون فضاسينا توخوناق، سونرا سؤزبسؤز دانيشیب قاباغا گئدَک.

آيناز ستاری­فرد: منجه، بو اؤیکونون آنا باخيشي ايکي يئري، ايکي توپلومو بير - بيریيله توتوشدورماق­دير؛ بؤيوک بير يئرله کيچيک بير يئري توتوشدورماق. ايکينجيسي ایسه سنت­ـدن (گَله­نَک­ـدن) تؤرَنمیش بیر پارا دوشونجه­لره توخونماق ايسته­یير.

ثریا قاسم­زاده (اولکر): سنت­ـه توخونور يوخسا مدرن ياشاييشي قينايير؟ هانسي؟ 

سليمان جعفری: ايکيسي ده. بو، داها آرتيق دانيشيلمالي­دير. من آيري قونولارا توخونماغي دا آليرام... "تورپاق" ائلئمئنتي­نين گوجلو رولو وار. 

فريده فنایی: آنا فيکير ائله تورپاق­دير. دئدییینیز او بیری قونولار، ايکينجي یئرده دورورلار.

ثریا قاسم­زاده (اولکر): اؤیکونون هانسی بؤلوم­لری دئدییینیز او سنت قونوسویلا اوست­اوسته دوشور؟ اؤز دئدییینیز کیمی بیرآز سنت­دن تؤرنمیش او فيکيرلردن دانيشين. هانسي فيکيرلر؟

آيناز ستاری­فرد: ائله اؤيکونون آدي، «هاوايا پيله­دییمیز فاتيحه­لر»! ...

 

بیزیم اؤیکو 28. (یئکه بیر داش/ شریف مردی)

مین بیر گئجه: آشاغیداکی اؤیکو بیرینجی دؤنه اولاراق، "مین بیر گئجه"ـ­دن یاییملانیر. سایین شریف مردی­ـنین ال­لرینه ساغلیق دئیه­رک، اونون سون حیکایه­سینی بیرلیکده اوخویوروق.

***

یئکه بیر داش کیمی

 

شریف مردی

 

1

هاوا ترتمیز تورپاق اییسی وئریردی. یاغیش دونن گئجه یاغمیشدی بلکه ده. ائرته­دن دوروب، گون­چیخان ماجالی بوردایدی. یولا دوشدو بالتا الینده. اونا گووه­نه­جک شئی یالنیز بالتاسی ایدی. یورغونلوغونو آلیردی اونون ایتی اوجونه باخاندا. بالتانین تییه­سینه توپوروب الییله اونو اوخشادی. قاش­لارینی آتدی بیر ایکی دفعه. بالتانی گونشه ساری توتوب باخدی. گؤزلری پاریلدادی. الینی یانینا چکیب، یورومه­یه باشلادی. اونو برک برک الینده ساخلایاندا آددیمینی دا برک آتیردی.

بیر کیلومئتیرلیک یول وار ایدی آغاجلیغا. اوزاقدان گؤروکوردوسه ده، ایچی قاپ قارانلیق ایدی آنجاق. تاخما شام­لارا بنزه­ییردیلر. بیر بیرینه دولاشیق اوزون اوزون اوت­لارین آراسیندان کئچیب، بالتانی قاباغینا، یان­یؤره­سینه وورا وورا یول آچیردی اؤزونه. ایمکانی اولان هر بیر یئرده بیتمیشدیلر اوت­لار؛ داش­لارین اوستونده، آلتیندا. دیزلَرینه­جن ایسلانمیشدی شالواری. ایکی یئرده تمئشک کول­لارینا توشلاندی. بیر بیرینه پیرتلاشمیش تیکانلی بوداق­لار، آلینماز بیر قالا کیمی کسمیشدی اؤنونو. هره­سینه بیر بالتا یاتیردیب، بری یاندان کئچدی. بیر یول قولونو جیزمیشدی دیرسه­یه­جن بو تمئشک­لر. اوتوردو. شالوارینا ایلیشدییی بیر توپا تیکانی آییردی اؤرزوندن.  اوت­لارین اوستونه دیرماشان قورداق­لار یئل اسدیک­جه داها دا کئیف ائله­ییردیلر اونون گؤزونده. دوروب، اوزون اوزادی باخدی. هردن ایسه بارماغییلا بیر چیرتما ووروب گؤیه توللاییردی بیرینی. قورداغین گؤیده فیرلانماسینا دالیب، تمیز هاوادان درین درین نفس آلاراق، یولونو داوام ائتدی. یوموشاجیق تورپاق باشماق­لارینا یاپیشسا دا، قوپوردو اؤز اؤزونه آنجاق. هردن­سه بالتانین یانییلا تورپاغی قوپاریردی آیاق­قابیسیندان...

 

اؤیکوجوک 13.

پيس پيس دوشونجه‌لر

مايك فيليپس

چئویرنی: رضا کاظمی

  

 ـ «اونو بتَر ووردون "زاك"! دوز زيپادين قابيرغالاری­نین آراسینا. بوراسيني ياخشي گلدين»، "بابي" بونو دئييب قاندال­لارین سيخينتي‌سينا گؤره اينيلده‌دي.

ديزلري دمير داراق‌لارينا ياپيشميش "زاك"، ـ «نه دئييرسن؟ من اونو ووردوم؟! من سنين قاباغيني آلماغا چاليشيرديم اوغول!» دئيه خورتولداندی.

ـ «نه ایش گؤروردون؟! ... سن کثافت یالانچی­نین بیری­سن!»

افسر ماشين گوزگوسونه باخيب ـ «هئي‌! او دالدا كيمنن دانيشيرسان؟»، دئدي.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

دوشونجه: فکر و اندیشه/ قاندال: دستبند/ اینیلده­مک: ناله کردن/ دمیر داراق­لاری: میله­های آهنی/ گوزگو: آینه/

 

تنقید 17. پیروزی بر زمان/ حسن فیضی

مین بیر گئجه: حسن فیضی (اردبیل، 1356). اؤیکو یازیر، بونونلا یاناشی ژورنالیست کیمی ده چالیشماقدادیر. وحید علیرضایی­نین امه­یی ایله ایشیق اوزو گؤرموش "قد آغوش من" باشلیقلی اؤیکو توپلوسوندا، اوچ یازیچییلا بیرگه حیکایه­لری یاییملانمیش­دیر. اؤزو دئمیشکن یاخین گله­جکده ایسه "مرغ چاشت" آدلی رومانی چاپ اولاجاق­دیر. آشاغیداکی تنقید، اردبیلدن یاییملانان "فروغ آذربایجان" قزئتی­نین یوز اللی آلتینجی سایی­سیندا، "لاپ او اوزاق­لاردا" حیکایه توپلوسونا اختیصاص وئریلمیش اؤزل بیر صحیفه­ده چاپ اولموش­دور. گئتدیکجه، باشقا تنقیدلر ده، بورادان مین بیر گئجه اوخوجولارینا تقدیم اولوناجاق­دیر.    

***

پیروزی بر زمان

(کتاب «لاپ او اوزاق­لاردا»، در نمایی نزدیک)

حسن فیضی

 

"... کیشی الینی بئلینه آتمیش، اوتاغین ائنینی اوزونونو آددیملاییردی. هردن دیوار قارشیسیندا دوروب اؤز شکیلینه باخیردی. چییین­لرینده ایکی قوببا ایشیلداییردی، بیغی گولوردو."

جملات فوق از تک داستانی به نام «او ایت بیزه باخیردی/ آن سگ ما را نگاه می­کرد» انتخاب شده است. در این داستان و نه داستان دیگر از کتاب «لاپ او اوزاق­لاردا»، «رضا کاظمی» به فرازی قابل تامل از کار هنری خویش دست یافته است، چرا که در این داستان­ها پرداخت رویدادی منفرد یا خویشتن­نگری شخصیتی منفرد او را مجاز می­دارد تا معنا و مفهوم زندگی یک انسان را که اغلب در نومیدی محضی غوطه­ور است، روشن و آشکار گرداند.

دنیای نویسنده­ی «لاپ او اوزاق­لاردا» در بغایت سادگی، بگونه­ای بیگانه با ماست. دست­کم از جنبه­ی درونی چنین است، هرچند که نویسنده در اندرون تنهایی خویش گرفتار همان ترس­ها و رنج­های تکان­دهنده­ای است که بدون در نظر گرفتن هیچ­گونه محدودیت فرهنگی­ای، قلب همه­ی انسان­ها را در همه­ی مکان­ها و زمان­ها به تپش وامی­دارد. فضای داستان­ها اغلب گنگ است، جهانی علیل که گویی به آن­سوی مدارهای زمان و مکان پرتاب شده است. شور و احساس­های سرکش و خام، همچنین انزوا و مرگ چونان پدیده­ای آشکار و روشن در برابر ابهام و تیرگی زندگانی­های سوگناک شخصیت­های داستان­ها قد علم می­کند...

اؤیکوجوک 12.

باشلانغيج

ديويد دو وس

چئویرنی: رضا کاظمی

 

تلفون يئنه زنگ چالدي. قادين گؤزلريني يوموب آه چكدي.

وجودونون بير پاراسي كيشي‌نين خيانت رؤياسيندا شريك اولماق ايسته‌ييردي. بارماغينداكي قيزيل اوزوگو يئرينده‌جه اويناديب ساعاتا باخدي. "باب" ساعات اون بيره قدَر ائوده اولمایاجاقدی. قادين ياواشجا دسته‌يي گؤتوردو.

ـ «يالنيز، بو بير دفعه‌ني! آمما هئچ واخت یئنه تکرار اولمایاجاق»،‌ كيشي‌يه دئدي.

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

مین بیر گئجه: یاخین گله­جکده، دوخسان دوققوز اؤیکوجوکدن عیبارت اولان "بیر، ایکی، اوچ" آدلی اؤیکوجوک توپلوسو، بو قلمین ترجومه­سی ایله ایشیق اوزو گؤره­جکدیر. اوستده­کی اؤیکوجوک، آدی گلمیش کیتابین حیکایه­جیک­لریندن بیری­دیر.

 

تنقید 16. بیر کامئنت!/ اولکر اوجقار

مین بیر گئجه: بولود مرادی گؤندَردییی یازی­نین کامئنت­لر بؤلومونده، بیر سیرا اوخوجولارلا بیرگه سایین اولکر اوجقار دا اؤز دَیرلی باخیشینی صمیمیت­له بیزله پایلاشمیشدی. دوغروسو، اونون قیسا یازیسینی اوخودوغومدان سونرا، او متنین اوردا قالدیغینا حئییفلیییم گلدی... بئله­لیک­له،  اولکر خاتینا درین سایغی­لاریمی بَسله­یرک، کامئنت کیمی یازدیغی سؤزلری بوردان دا یاییملاییرام. دئمه­لی، بولود مرادی­نین یازیسی دا تنقید بؤلومونون  "تنقید 15." باشلیغی آلتیندا گئتمیشدیر.        

                                                     ***

اولکر اوجقار: «بولود مرادی» یازدیغینی نئچه دؤنه اوخودوم و البته اؤیکونو. بونون بیر چاغداش اؤیکو اولدوغونو، اؤزللیک­له کومونیزمه آیرونیک باخیشلا یاناشدیغیندا، سنله راضیلاشیرام. اوداقلامایا (focalization) گؤره ائتدییین ایضاح­لار دا، چوخ خوشوما گلدی و سؤزون دوزو بئله قاریشیق قونونو بئله ساده دیل ایله آچیقلاماغینا قیسقاندیم!

اؤیکوده، ایکی شئی، منی سن آلان لذتی آلماقدان قویدو. منجه، یازار، سیمگه­لری چوخ آچیق ـ آیدین الده قویموشدور. سونوجدا دئدییین بو سؤز، "بو نسیل، كومونيزم گؤزله‌ييشي­نين قونوسودورسه، عظيم آنجاق بيهوده ـ بيهوده بو اؤلموش نسلي گؤزله‌يير!..."، اؤیکونون بعضی یئرلرینده ائله گؤزه چارپیر سانکی بیری دوروب آدامین باشی اوستونده دئییر بئله­دیر ها!! اؤرنک اولاراق، بو تومجه­ده: "گؤزوم دوشدو قارا اؤرتويو كنارا وورلموش ماحمودون شكيلينه. لنين­ـين قيرميزي اؤرتويو يئرينده‌ ايدي..." آیدینجا محمودون قاراسی و لنین­ـین قیرمیزیسی او تضادی اورتایا قویور. یعنی منجه محمودون اؤلومو یا ساییر بیلگی­لر، اوخوجونون تخییولونون له­ینه دئییل، بو تضادی قابارماق اوچون آنلاتیدان حذف اولوبلار.

اؤته یاندان، بو اؤیکونون دیلی ده اوداقلاما مبحثینده سؤزو گئدن سوبیئکتیویته­نی وورغولاییر. بورادا، فهله نین، عظیمین و مستانین سؤز توپلوسو عئینی­دیر. یعنی کاراکتئرلر دیل باخیمیندان هئچ سئچیلمیرلر. سانکی یالنیز بیر کاراکتئر وار. او دا، بیر عوام قادینی تمثیل ائتمه­یی آماجلادیغینا رغمن، چوخ زامان­لار یازارین اؤزونو تمثیل ائدیر. یعنی دیالوقو ساییر ایضاح­لاریندان آییرساق، بیر گنج ائرکک آدامین سؤز توپلوسونا واراریق. همی ده، عوام دئییل، عوام کیمی دانیشیب اونلارین گؤزلریندن باخماغا چالیشان بیر ساوادلی و سن دئمیشکن چاغداش آدام!

آیریجا، بوگون ادبی دیلده گئدن "چاخیر" و "یاتاق" کلمه‌لری، بو قادینین "آفتاها گؤتوروم سنين عئيبه‌جر اندامووا دئنن آخيري نئچه‌يه؟... " کیمی تومجه­لری­نین آراسیندا، او ساوادلی چاغداش آدامین دیلیندن قاچیر کیمی گلیر منه!

بو اؤیکو و اوخونوشونو منله پایلاشدیغیزدان میننتدارلیغیمی بیلدیریریم.

 

تنقید 15. "من، عظیم و لنین" اؤیکوسونو اوخودوغومدان سونرا/ بولود مرادی

مین بیر گئجه: بولود مرادی (میانا، 1362). تهرانین "عللامه" بیلیم­یوردوندا، ادبیات قولوندا یوکسک لیسانس آلمیشدیر. ال­لرینه ساغلیق دئیه­رک، "بیزیم اؤیکو 27" باشلیغی آلتیندا یاییملانمیش "من، عظیم و لنین" اؤیکوسونه گؤره یازدیغی تنقیدی بیرلیکده اوخویوروق.

***

 

«من، عظيم و لنين» اؤيكوسونو اوخودوغومدان سونرا

بولود مرادي

 

«داما داش­لاري سورن اوشاقدير زامان»ـ مي دئييردي هئراكليتوس؟

«ايلهان برك»

 

ادبي ياراديجيليق ايشيق‌دير. ايشيق منشوردان سووشاندا، چئشيدلي رنگ‌لره بؤلونور. يعني واحيد بير ايشيق چئشيدلي ايشيق­لارا چئوريله‌رك، چئشيدلي ماهيیت‌لر قازانير. ادبي ياراديجيليق ايسه اوخونوش کئچیدینده (پروسئسینده) چئشيدلي معنالار ايفاء ائدير. اوخوجو اؤز بَيَندييي رنگي (معناني) سئچير. «من، عظيم و لنين» اؤيكوسونو اوخودوغومدا، چئشيدلي یوزوم­لار (تاويل‌لر) ايمكاني ‌ايله راستلاشدیم­سا دا، اَن سونو اجتیماعي ـ تاريخي اوخونوش­لار الده ائده‌جه‌ييمله راضيلاشديم. روايتين بيناسي، «پراپ»‌ـا گؤره "دوروم دَييشيمي"ـ‌دير. گنج يازيچيميز «محمود مهدوي»‌نين «من، عظيم و لنين» آدلی اؤيكوسو، دَييشميش يئني بير دوروملا چارپيشمادا اولان كاراكتئرلرين اوزَلشدييي حاديثه‌لردن تشكيل‌ اولونور...

 

بیزیم اؤیکو 27. (من، عظیم و لنین/ محمود مهدوی)

مین بیر گئجه: سایین محمود مهدوی­نین "من، عظیم و لنین" اؤیکوسو، ۱۳۸۶ ـجی ایلده "بیرینجی سونای اؤدولو"نون بئش اوستون حیکایه­لریندن بیری کیمی تانینمیش­­دیر. بو اؤیکوده، هله ده "ایزم"لرین بیرینه وفالی قالمیش عظیم آدلی کاراکتر، دون کیشوت­ سایاغی (و بلکه ده اونون کاریکاتوری کیمی،) حقیر طلب­لرییله بیرگه یاشاماقدادیر... آدی گئتمیش اؤیکو بیرلیک اؤیرنجی درگیسی­نین دؤردونجو سایی­سیندا چاپ اولموشدور. (سایین بولود مرادی­نین ده بو اثره گؤره یازدیغی تنقیدی، ـ نئچه گوندن سونرا ـ بیرینجی دؤنه اولاراق مین بیر گئجه­دن یاییملاناجاق­دیر.)

                                                   ***

                          

 

من، عظيم و لنين

محمود مهدوی

 

فهله‌لر حيه‌طده مني گؤزله‌ييرديلر. قاش قاباق‌لاري‌نين ساللاق اولدوغوندان باشا دوشدوم كي، عظيم حال­لاريني پوزموشدور. چادرانين آلتيندا قاپچاق‌لاري برك برك ياپيشيب، اؤزومو ووردوم او يولا:

ـ هله دهليزين پنجره‌لري قالير؟

فهله‌لردن بيري، پارا سيقاريني آياغي آلتينا آتيب ياخينلاشدي:

ـ ياتاغين پنجره‌لريني دَييشندن سونرا، آغا اليميزي آيري شئي‌يه وورماغا قويمادي.

اؤزومو ال آياغيني ايتيرن­لر كيمي گؤستريب، جيبيمدن بير چنگه پول چيخاريب اونلارا دوغرو توتدوم:

ـ باغيشلايين، صاباح اؤزوم ائوده اولاجاغام،‌ گلين ايشي قورتارين...

 

بایراملیق

 

"سعید" داداشی بیر ایکی گون بایراما قالمیش گؤردوم؛ همیشه­کی کیمی کیتابلا دولو چانتاسییلا. بو ایلین ده ایلک بایراملیغینی "سعید موغانلی"ـدان آلدیم... یاشماق و گونش درگی­لری­نین لاپ یئنی نؤمره­لرییله "ویلیام شکسپییر"ـین هاملئت آدلی پییئسینی. آنا دیلیمیزده یاییملانان قزئت­لر، درگی­لر و کیتاب­لار همیشه من اوچون ان گؤزل بایراملیق­لار اولموشلار. بونا گؤره ده، سئودیییم هر کسه اؤز سئوگیمله سایغی­لاریمین دَرین­لییینی آنلاتماق اوچون اونلاری آلیب هدیه وئرمکدن باشقا آیری بیر یول تانیمیرام. بایرامینیز موبارک اولسون!

 

بیزیم اؤیکو 26. (هاوایا پیله ـدیییمیز فاتیحه لر، رضا کاظمی)

 

مین بیر گئجه: آشاغیداکی اؤیکو، بیرلیک اؤیرنجی درگیسی­نین دؤردونجو سایی­سیندا چاپ اولموشدور.

                                                    ***

 

                    هاوایا پیله­دیییمیز فاتیحه­لر

                                                رضا كاظمي

 

 

ـ «اورا داها بیز اوچون قوربت دئییل!»، رحمتلیک بؤیوک آتام دئدی.

 

اونلارين قبيرلري بيزيمكي كيمي دئييل. سيمان بؤلوك‌لريني يان يانا دوزورلر، مثلن اولور قبير. همي ده، تانيش‌لارين باشي اوسته فاتيحه وئره وئره بو باشيندان او باشيناجاق گئديب چيخديغيميز اؤز قبريستان‌لاريميز كيمي دئييل اورا. بهشت زهرا اؤزو اوچون بير شهردير. نئچه نئچه خیياباني وار، بورانین خیيابان‌لاري­نین تايي يوخ ها، ائله بيل آسفالتيني گئجه‌ينن گتيريب تؤكولوب‌لر‌ اورا. بيري تانیمایان اولسا، هئچ يوز ايله ده تاپا بيلمز اؤز آداميني. بير ده‌نه، ايكي ده‌نه دئييل، بيزيم شهريميزين آدام‌لاري قدَ‌ر قبير داشي وار اوردا. رحمتليك قوتاز بَي‌ين قبري‌نن خاتينين قبري آراسيندا اوچ خيیابان فاصيله وار. خاتيني باسديراندان سونرا، قوتازين دا تورپاغي اوسته گئديب فاتيحه وئرمك ايسته‌ديك، آنجاق هارا گئده‌جك‌ ايديك. دئديلر اونون قبرينی قيز نوه‌سي‌ ياخشي تانیییر. اوزاقدان ياخيندان گلن قوناق‌لارين آراسيندا نه قدَ‌ر اونو گزديك‌سه، گئده‌ني تاپا بيلمه‌ديك. آخير دا، اؤز مشه باياتيميز دئدي، ائله اوزاقدان اوزاغا فاتيحه‌ني اوخويوب هاوايا پيله‌سك، يئل اونو آپاريب يئرينه يئتيره‌ر. بيزسه گؤز ايشله‌ديكجه بير بيري‌نين يانينا دوزولموش قبيرلره باخا باخا حمد سوره‌ني اوخويوب پيله‌ديك...

کیتابلار کیتابی 1387

 

سون بئش ایلده آذربایجانیمیزدا یاییملانمیش سئچگین کیتاب­لار؛

کیتاب­لار کیتابی آدلی کیتاب سئچیمی­­نین بیرینجی دؤورو سونوجلاندی ...

 

 تیکله­یین لوطفن:http://kitabsech.blogfa.com/post-6.aspx

 

بیزیم اؤیکو 25. (تر آرخاسیندان هئچ زاد بللی دئییل، رضا کاظمی)

 

مین بیر گئجه: آشاغیداکی اؤیکو آفتاب آذربایجان درگیسی­نین ایگیرمی آلتینجی نؤمره­سینده (مین اوچ­یوز سئکسان یئددینجی ایلین بهمن آییندا) چاپ اولموشدور. ایرانین باتی قوزئیینده مطبوعات بؤتکه­لرینده ساتیلان آفتاب آذربایجان درگیسی تبریزدن یاییملانیر.

                               

***

تر آرخاسیندان هئچ زاد بللی دئییل

 

رضا کاظمی

 

اؤیکوچو حامد احمدی اوچون؛

شاعیر یولداشی­نین اؤلوم خبرینی بیر ده اوخودو. اووجو ترله­میش، سیقاری دا قورتارمیشدی داها. موبایلینی یئره قویوب پئنجه­یینی گئیدی. آیری بیر اس. ام. اس گلدیکده، ائودن ائشییه چیخدی. خیاباندا یاغیش چیله­ییردی. کوچه آغزینداکی دوکاندان بیر پاکات سیقار آلیب بیرینی آلیشدیردی. پولونون قالانینی آلمادی. یولداشی ایندی خیابان اورتاسیندا اوزانمیش، قان آخیردی اوندان. اونون آچیق گؤزلرینه دوشوندو. او اؤلدویو شهرده یاغینتی­لارین چوخ اولدوغونو سؤیله­میشدیلر ساعات اون­دؤرد خبرلرینده...

"بیرلیک" درگیسینین دؤردونجو ساییسی یاییملاندی!

مین بیر گئجه: مین اوچ­یوز سکسان آلتیدا اینترنت اوزره و اؤیکو قولوندا کئچیریلمیش سونای اؤدولونون سئچیلمیش حیکایه­لریندن اولوشان بیرلیک اؤیرنجی درگیسی­نین دؤردونجو ساییسی یاییملاندی. تئهرانین عللامه بیلیم­یوردوندان یاییملانان بو درگی­نین باش­یازاری گنج اؤیکوموزون قوجامان یازیچیسی سایین حامد احمدی اولاراق، بیر چوخ یازیچی­لاریمیزین آدینی دا امکداش­لار قروپوندا گؤرمک اولار. بیرلیکـین بو ساییسینی چیخارانلارا، اؤزللیک­له سایین حامد احمدی، سایین سعید موغانلی و سایین مهیار علیزاده (آیخان)ـا یورولمایاسینیز دئیه­رک، اونون اوخوماغینی اؤیکویله ماراقلانان بوتون دوست­لاریما اؤنری وئریرم... الدن وئرمه­یین، لوطفن! 

        

بیزیم اؤیکو 24. (او آغا قالدیریمدا آغلاییردی، رضا عبدی)

 

مین بیر گئجه: رضا عبدی (تبریز، 1363). آشاغیداکی اؤیکو اوندان یاییملانان بیرینجی حیکایه­دیر. بو موناسیبته گؤره، اوندان قیسا بیر بیوقرافی ایسته­دیییمده، اؤزونو اوچ دؤرد سطیرله بئله تانیتدیردی: "هر شئی بلکه ده، اون ایل اؤنجه­دن باشلادی. اوندا سیم­لری بیربیرینه ووروب لامپ یاندیرماق، بیرجه باجاردیغیم هونر ساییلیردی. آنجاق لامپ­لار دویغولاریملا دوشونجه­لریمی باشقالارینا گؤسترمکده یاردیمجی اولا بیلمیردیلر... بیر دفتر گؤتوروب یازماغا باشلادیم. هم ایچیم بوشالدی، همی ده آنام بالام درس اوخور دئیه داها قیزمادی منه! دیلیم چوخ چوخ سونرالار آچیلدی. بو شیرین­لییی دفترلریمله پایلاشیب بوتون لاللیغیمدا قازاندیغیم وارلیغیمی ناللادیم گئتدی. ایندی ایسه لامپ یاندیرماقدان سونرا، ناشی قناد اولسام دا، یاوان کاغیذلارا شیره یاخماق ایکینجی باجاریغیم­دیر..."

بیر ژورنالیست کیمی ده، «آفتاب آذربایجان» درگیسینده چالیشان بو دوستوموزا ال­لرینه ساغلیق دئیه­رک، یازدیغی اؤیکونو بیرلیکده اوخویوروق...

                                                    ***

 

او آغا قالدیریمدا آغلاییر

 

رضا عبدی

 

   

قاشلی اوزویو بیر ده الینه گؤتوردو. اؤز بارماغینا بیر آز بؤیوک گلیردی. اونون دا اَلجکلی بارماق­لارینی، تکجه، قارلی بیر قیش گونونده چارشابین آلتیندان چیخیب آیفون دویمه­سینی باسدیغی حالدا گؤرموشدو...

سونرا اوزویو ویترین دالیندان سئودییینده، گؤزلرینی یوموب توتوشدورموشدو اونون بارماق­لارییلا .

قیمتینی سوروشوب، "چوخ باهادیر" ائشیتمیشدی . قورآن آراسیندان ایل سوفته­لرینی، بیر ده آتاسی­نین جیبینی بوشالتمیشدی... اونلار یئنه هیریلداییب "بونونلا ساققیز دا آلا بیلمزسن" دئمیشدیلر...

تنقید 14. لاپ او اوزاقلاردا، کامئرانین کادری ایچینده!/ بولود مرادی

 

مین بیر گئجه: بیر نئچه گون بوندان قاباق ـ ایلک دؤنه اولاراق ـ ، سسینی تئلئفون دالیندان ائشیتدیم. ـ «کیتابیوا گؤره نقد یازمیشام»، دئدی. ائله بو ساده­لییه ده، دوستلوغوموزو باشلادیق. «میانا» شهرینده یاشاییرسا دا، سانکی لاپ قونشولوغوموزدا اَیله­شیر. ایندی­یه کیمی اونو هئچ گؤرمه­سم ده، دانیشدیغیمیز او نئچه دقیقه­ده آنجاق اوخوموش بیر ادبییاتچییلا تانیش اولدوغومو آنلادیم. اونا بَسله­دیییم مین بیر سایغییلا یاناشی، گؤندَردییی تنقید قارشینیزدادیر... بوندان اؤنجه، بو تنقید ایران سویه­سینده یاییملانان آذران درگیسی­نین اونونجو سایی­سیندا چاپ اولموش­دور. آذران درگیسی تبریزدن یاییملانیر.  

                                     ***

لاپ او اوزاق­لاردا، کامئرانین کادری ایچینده!

بولود مرادی

          

بیزیم مدرسه بودور: بو اَتدن اولان دؤرد دیوار! ـ تبریزلی شمس ـ

  اؤیکو (حیکایه) ندیر؟ اؤیکونون باش اوجوندا دوران «ادگار آلن پو»ـیا گؤره، اؤیکو ایکی آنا اؤزللییه مالیک اولمالی­دیر: ایجاز و بسیط بیر تاثیر. اؤیکو بیر کَسیت (Section) اولاراق، حیاتین سیراسیندا اوزلَشه بیله­جه­ییمیز بوتون قونولارین بیر بؤلومونو، بیر کَسیتینی ریوایت ائتمک اوچون، اولدوقجا آز و کافی سؤزجوک­لردن تشکیل اولونمالی­دیر. بو اوزدن اوخوجونو ایسه واحید و بسیط بیر تاثیر (Single effect) آلتینا آپارمالی­دیر. فرعی ریوایت پارچالاریندان (خُرده ریوایت­لردن) چکینیب، اؤیکونون قورغوسو (Plot) اساسیندا گرَکلی اولان ریوایته بویون اَیمه­لی­دیر. مودئرنیته­نین ایلک دؤنم­لرینده یارانان اؤیکو آخیمی، رومانس­لاردا وار اولمایان مؤحکم بیر عیللت و معلول اساسیندا قورولموش قورغو، ها بئله عئینی دونیادا عادتن منظم زامان و موعین بیر مکان و دوروم ایچینده اؤزل بیر ائتکی­لر (کُنش­لر) و تپکی­لر (واکنش­لر) گؤسترن کاراکتئرله تانینیر. کاراکتئر مودئرنیته­نین محصولودور. رئالیزم آخیمیندا عادی اینسان­لار، عادی حادیثه­لرله اوزلَشیر. رئالیزم، تنقید گؤزویله دونیایا باخماق هوسینده­دیر. (بورادا، رئالیزمین فلسفی پروبلئم­لرینی آچیقلاماق ایسته­مه­دیییمی بیلدیره­رک، رئالیزمین تئوری باخیمیندان آخساق­ اولدوغونو وورغولاییرام.)

«رضا کاظمی»­نین «لاپ او اوزاق­لاردا» آدلی ایلک اؤیکو توپلوسو، گئنئل­لیک­له رئالیزم چرچیوه­سینده یئرلَشیر...

بیزیم اؤیکو 23. (مینیش، عادل قلی ـپور)

مین بیر گئجه: عادل قلی­پور (اردبیل، 1366). اؤیکو ادبییاتیندا چالیشماسی، ان آزی دؤرد ـ بئش ایل اولار. ایندی­یه کیمی داها چوخ فارسجادا یازمیش، سمنان، اورمو، اردبیل و باشقا شهرلرده کئچیریلمیش آیری ـ آیری ادبی یاریش­لاردا ایسه اؤدول قازانمیش­دیر. آشاغیداکی اثر، اونون آنا دیلینده یازدیغی بیرینجی حیکایه­سی اولسا دا، ساده بیر طرحی چاغداش اؤیکو کیمی سؤیله­دیییندن "مین بیر اؤیکو" فئستیوالیندا تقدیره لاییق گؤرونموش­دور. قلمی یازارلی اولسون، اوغورلاری ایسه سورَکلی ...

***

مينيش

عادل قلی­پور

                                                                   

                                     

بو، آتا مینمه­ییمین ایکینجی دؤنه­سی ایدی. عسگر آتین نوخداسینی یاپیشیب قاباقدا گئدیر. رجب، عسگرین الیندن آلدیغی چیبیغی گؤیده تؤولاییب هردن ده آتین باشینا وورور. اوشاق­لار یاری سوسوب، یاری ایسه های­باغیر سالاراق، آتین، منیم و عسگرین یان­یؤره­سینه فیرلانیرلار. داها قورخو اوره­ییمدن تؤکولوب. من رجب­له قوجاقلاشیب اؤپوشنده، اوشاق­لار بیزه گولدولر. عسگر چیبیقلا بوینومون دالینا چکدي : «ساری بالا! خوش گلیب­سن» ...

بیزیم اؤیکو 22. (ساعات آلتیدا دایانمیشدی، آیدین آراز)

م

مین بیر گئجه: گنج شعریمیزده آیدین آراز تانینمیش بیر آددیر. بورادا آنجاق ـ شعرلری دئییل ـ ایلک دؤنه اولاراق، اونون بیرینجی اؤیکوسو یاییملانیر. ماراقلی دوروم­لارینا گؤره، بو حیکایه­دن آلتی باشقا اثرله بیرگه مین بیر اؤیکو یاریشیندا تقدیر اولونموشدور. (بسط تاپیب اؤیکونون بوتؤلویونده اَیلشمه­سه ده، آلمانلی ساعاتچییلا باغلی ماجرالار، ماراقلاندیریجی دوروم­لارین بیر اؤرنه­یی­دیر... ) بو اؤیکو، آیدین آرازا بَسله­دیییم مین بیر سایغیملا برابر قارشینیزدادیر.  

***

 

ساعات، آلتیدا دایانمیشدی

                                     آیدین آراز                                        

"آتیلا اسکندانی"ـیه

قارانلیق پیلله­لری یئنیب دوکانین آشاغا چکیلمیش کیرکیره­سینی دؤیدو. قوجا گاهدان یاتماغا ائوه گئتمز ایدی. قالاردی دوکانین ایچینده، رادیویا قولاق آسیب سیقار چکردی دالبادال.

ـ "آچ، منم" دئدی امیر.

قوجا اوزون - اینجه بارماق­لارینی مفتیل­لرین آراسینا سالیب کیرکیره­نی چکدی یوخاری. امیر بوینونو آزجا اَییب گیردی دوکانا. سیقار توستوسو دیواردا یانان کیچیجیک چیراغین باشیندا بورولوب فیرلانیردی. دیواردان کؤهنه کؤهنه ایشدن دوشموش ساعات­لار آسلانمیشدی. نئچه­سی ­ده، ایشله­ییردی. تکجه رادیونون سؤنوک اولدوغوندا، عقربه­لرین تیک - تاک سس­لری ائشیدیلردی...

"غزه"ـده باشقا بیر "خوجالی" یارانماقدادیر!

"هاوا قورشون کیمی آغیر/ باغیر/ باغیر/ باغیر... "

 

 Free Qazze! 

یئنی نسیل، یئنی ایز (محمد صبحدل)/ 1

 

ادبییات، هر ندن اؤنجه!

دانیشیغی آپاران: رضا کاظمی

 

مین بیر گئجه: محمد صبحدل (اورمو، 1356). بیلیم­یورددا الكتروتكنيك قولوندا تحصیل آلمیش، اورمو شهری­نین بوتا آدلی گنج يازيچي­لار اوجاغي­نين قوروجولاريندان بیری­دیر. یاشام­يولداشي فاطيمه ميرحسن­پورـلا بيرليكده، ايرانين شرق بؤلومونده بيرينجي توركجه اؤيرنجي درگیسي ساييلان اولدوز نشرییه­سینی بوراخميشدیر. ها بئله، آذربايجان حيكايه­لري باشلیقلی كيتابيني (ايكي جيلدده)، یاشام­یولداشی­نین امکداشلیغی ایله چاپ ائتدیرمیشدیر. اورمودا «حوزه­ي هنري»ـده، «بوتا يازيچي­لار اوجاغي»ـندا، «خانه­ي تشكل­هاي غير دولتي» و «خانه­ي جوان»ـدا تحكييه ادبيياتيیلا باغلی دؤوري كيلاس­لاردا درس دئميشدیر. بو وئبلاقین بیزیم اؤیکو بؤلومونون ایگیرمی­ بیرینجی حیکایه­سی اونون قلمیندن گئتمیشدیر.

 

بو دانیشیق، یئنی نسیل، یئنی ایز سیرا دانیشیق­لاری آردیندا گئدیر (یئنی نسیل، یئنی ایز ۶). بورادا، سایین محمود مهدوی­نین ایش بیرلیییندن اؤز تشککورمون بیلیندیرمه­یینی گرکلی گؤرورم.    

                                        دانیشیغین بیرینجی بؤلومو

 

ـ بیزیم تحکيیه ادبییاتیمیز، شرق ادبییاتین دامغاسی آلنیندا ایکن دونیایا سؤیله­یه بیله­جک هانسی سؤزلری اورتایا قویماقدادیر؟

: باخين! تحكييه ادبیياتي، چوخ جهتلي، نئچه قاتلي و اينسان درين­ليك­لري­نين ال چاتماز يئرلرينده سئير ائده بيلن بير فئنومئن­دير. بو سؤزله، بو اؤزلليیي صنعت (هنر) و يا ادبيیاتين باشقا ‍ژانرلاريندان آلماق ايسته­ميرم. بير شاعير كيمي، شئعرده ده، بو اؤزللييين اولماسينا اينانيرام. آنجاق بو خصيصه­لر، ائپيك ادبيیاتدا داها اؤزل يئر توتور. بير يئرده تحكييه­ني اينسان روحوندا آرديجيل بير آختاريش آدلانديرميشديم. هله ده بئله دوشونورم و تحكييه تحوولاتيني اينسان فئنومئنينه اولان باخيش­لارين نئجه­ليك­لرينده ايزله­مه­يي اساس توتورام. بو اونو دئمك­دير كي، بيزيم دونيايا، اونون قورولوشونا و بو قورولوش­لارين يئگانه آلينما عاميلي يعني اينسانا و داها عئيني دانيشساق، اينسان شوعورونا موناسيبتيميز نئجه­ديرسه، تحكييه­ميزين جينسي ده عئيني جينسدن اولاجاقدير. بو سؤزون تصديقينده بوتون كلاسيك تحكييه­ميز، مودئرن تحكييه­ميز، فولكلوروموز و بديعي متن­لريميز دايانير.

آذربايجان مودئرن تحكييه ادبيیاتي­نين كؤك­لري اون­دوققوزونجو عصرده باغلانسا دا، مودئرن تحكييه­نين كؤك­لري غربده دايانير. يعني بيز، غرب مدنييتي، تاريخي و ضرورت­لريندن سؤز آچماميش، روماندان، پووئستدن، حيكايه­دن و حتتا دراماتورگييانين اوچ اساسي قولو فاجيعه، درام و كومئدييادان دانيشا بيلمه­ريك. آمما هر حالدا، بو تحكييه­نين بيزيمكي اولماسي و بيزيم دامغايلا تانينماسي دانيلمازدير. غرب تحكييه­سي شرق مدنييتي ايله ديالئكتيكه گيريشميشدير. (سؤزوموزون تحكييه اوزره گئتمه­سي اوچون صيرف تحكييه­دن دانيشيرام.) «خورخه لوئیس بورخئس»ـی نظرده توتاق؛ اونون يازديغي ژانر، غربلي بير ژانر اولسا دا، روايتي­نين جينسي شرقلي­دير و يا خود «اورهان پاموك»ـون بوتون ايش­لري، اؤزلليك­له «منيم آديم قيرميزي» روماني، شرقلي بير روايت اولسا دا، غربي جينسي واردير. البتته بونا رومانين ايستانبولدا، يعني شرقله غربين آيريلدیغی، عئيني حالدا دا ياپيشدیغی یئرده يارانماسي، يئني توركييه­نين غرب ايله موناسيبتلري و يوزلرجه آيري آيري عاميل­لرله ده داها دقيق ياناشماق اولار. سؤز خاص اثر اوزره دئييل. غرب روايته دقيق­ليك، عئيني­ليك و اوبراز درين­لييينه دالماق ايمكان­لاريني گتيرسه­ ده، شرق روايتدن حظ آلما يول­لاري و روايت قات­لاري آراسيندا سئحيرلي و ايشراقي بير آتموسفئرين نئجه يارانا بيلمه سيررلريني تاپميشدير.

 بورادا شرق و غرب دئديييميز سؤزلر، جوغرافييا اوزره دئییل، مدنيیت اوزره آنلام داشييیر. يعني آفريقاني دا، آسيياني دا، گونئي آمئريكاني دا و حتتا آمئريكانين قيزيل­دري­لري­نين اسكي مدنييتيني ده شرقلي سايماق اولار. البتته اونلاردا غربلي ايزلري ده بولماق چوخ چتين دئييل. مسله همان «نيچه»­نين «تراژدي دوغوشو» آدلي اثرينده دئديیي «دئونيزوسي» روحون «آپولويي» روح ايله اوزلشمه­سي­دير. غربين «آپولويي» روحو، شرقين دئونيزوسي روحويلا تركيبه گيريشيب، بوگونكو اينسانين مدنييتيني يارادير. سؤزون دوغروسو بو كي؛ بيز داها هئچ­واخت خاليص شرقلي و يا خاليص غربلي اولا بيلمه­يه­جه­ييك. نه بيز، بلكه هئچ كيم دونيادا خاليص شرقلي و يا خاليص غربلي اولا بيلمه­يه­جك. بيزيم شرقلي كؤكوموز واردير و تحكييه تئكنيك­لريني ده بير شرقلي كيمي ائتکي­لنديرميشيك. دونيادا خاص بير تحكييه يارانيب و من بونو «ايشراقي تحكييه» و رومانا گلديكده ایسه «ايشراقي رومان» آدلانديريرام. بلكه ­ده، داها دوزو «تحكييه­ده ايشراقي­ليك» دئمك­دير...

یئنی نسیل، یئنی ایز (محمد صبحدل)/ 2. دانیشیغین قالانی

                                      ... دانیشیغین ایکینجی بؤلومو

 

ـ بورادا نئجه؟! ... بیزیم ادبی گئدیشیمیز بیر نئچه عامیلدن تاثیر آلاراق، باغا سایاغی ایره­لی گئتمکده­دیر. بیر آز گئندن باخاندا، ایرانین تورک ادبییاتی دانیشدیغیمیز مبحث­لرین هئچ بیرییله اوست اوسته دوشمور.­  

: ايراندا گئدن تورك ادبيیاتي حاققيندا دئمه­لي­يم كي؛ مسله­یه نئچه يؤندن ياناشماق اولار. مدني-ايجتيماعي تضييق­لره باخماياراق، ان دانيلماز مسله، ادبي پروسه­سي­نين دايانديريلماماسي­دير. ادبي پروسه ايستر فارسجا، ايستر آنا ديلیمیزده داوام ائتميشدير. (فارسجا دئديييمده فارسجا يازان آذربايجانلي­لارين ادبيیاتيني دئييرم.) سؤز يوخ كي، آنا ديلده يارانان ادبيیاتين ديليميزين اينكيشافي مسئولييتيندن باش قاچيرماماغي، اونو بيزيم بحثيميزين و هر بير جيددي موباحيثه­نين اساس داياناجاغينا چئويره­جكدير. يعني ادبيیاتين اساس ميقياسي ديل­دير. آمما فارسجا يارانمیش آذربايجان ادبيیاتي، او دؤور ضيالي­لاريميزين ياراديجيليغيندا، اساس فايز آلديغي ادبي-فلسفي پروسه­ميزين اؤنملي بير پاييني اؤزونده ساخلاديغي اوچون آراشديريلمالي و موباحيثه­يه قويولمالي­دير.

آنا ديلیمیزه گلديكده، چوخ­لاري­نين سؤیله­دییی کیمی، بو ديلده اولان ايكي ادبيیاتين اولماسينا اينانميرام...

بیزیم اؤیکو 21. (بالاشلی ـلار، محمد صبحدل)

مین بیر گئجه: تحکییه ادبییاتیمیزلا باغلی سایین محمد صبحدل ایله اینترنت اوزره قیسا بیر دانیشیق آپارمیشام. اونون گنجلییینه باخمایاراق، محمد صبحدل حیکایه ادبییاتیمیزین چالیشقان و جیددی یازیچی­لاریندان بیری­دیر. "داستان کوتاه" آنلامیندا، "اؤیکو"ـیه "حیکایه" دئییر و سؤزجوک­لرین اوستونده گئجه گوندوز یورولمادان سنینله دارتیشمایا حاضیردیر. دانیشیق یاییملانمامیشدان اؤنجه، بیزیم اؤیکو بؤلومونه اوندان بیر "حیکایه" ایسته­دیییمده، ـ هله ایشیق اوزو گؤرمه­میش ـ بالاشلي­­لار آدلی حيکايه توپلوسوندان آشاغیداکی اؤیکونو گؤندَردی. بو اؤیکو، ایندی سیزین قارشینیزدادیر...

                                                     ***

 

اوچ بارماق

محمد صبحدل

 

و بو شيديرغي ياغيش ائله خيياوان­لارين قوتور اوزلرينه، تيكينتي­لرين اوجا هئيكل­لرينه، قنوولارين - قالديريم­لارين چاتلاميش جدول­لرينه و بوتونلوكده شهرين پئيسرينه چيرپيب، چالالاردا قالانيب، گؤل اولوب داشماغا باشلادي كي، «احد جاببارزاده» سو داملالاري­نين او پاييز آخشاميندا، تئهران كيمي بؤيوك بير شهرين بوتونلويونو يويوب آپارماق قصد ائله­ديك­لريني ظنن ائتدي. البتته احد جاببارزاده بو ياغيشدان بَترلريني گؤرموشدو. اؤزو ده، تئهران كيمي نهنگ بير شهرده يوخ، ائله «بالاشلي»­نين اؤزونده و بالاشلي كيمي بالاجا بير كندي يويوب آپارا بيلمه­ين ياغيش، بو عظمتده بير يئري نئجه آپارا بيلردي.   ...

بیزیم اؤیکو 21. (بالاشلی ـلار، محمد صبحدل)/ اؤیکونون قالانی

□□□

... ايلك گون­لر تئي چكيب، سوپورمك اوره­ييني سيخسا دا، گئتديكجه، ايشينه ورديش ائديردي و اوتانيب ائله­مه­سي آزاليردي. اونسوز دا، «صباي سبز»ـين آرم­لي پالتاريندا تانينماديغيني، ظنن ائديردي. دؤنه­لرله عسگرليك و يا اؤيرنجي­ليك دوست­لاريني گؤرسه­ ده، اونلار اونو گؤرمه­ميشديلر. قاچاراق، قاپي­لارا يويوروب، آغيزلارينا قدَر جاماعاتدان دولو قاطارلارا تپيلميشديلر. مئترويا گلن­لر، دونيانين ان تَلسن آدام­لاري ايديلار ...

کیتاب سئچیمی

مین بیر گئجه: آشاغیداکی چاغیریشی، ایلک اؤنجه یاشماق وئبلاقیندا گؤردوم... بو سئچیم فئستیوالی­نین بوتون امکداش­لارینا یورولمایاسینیز دئییب اونلارا اوغورلار سؤیله­یرک، بئله کیمی ایش­لرین اولدوقجا سورَکلی اولدوغونو آرزولاییرام.

***

کیتاب­لار کیتابی

سون بئش ایلده آذربایجاندا یایینلانمیش کیتاب­لار کیتابی سئچیمی

www.Kitabsech.blogfa.com

 

 سئویملی اوخوجولار! سیز، سون ایل­لرده و سون آی­لاردا هانسی کیتاب­لاری اوخویوب­سوز؟ هانسی کیتاب­لاردان خوشوز گلیب؟ اونلاری سئویب­ اونلارلا یاشاییب­سیزمی؟ هانسی اثری، کیتاب­لار کیتابی سئچه بیلرسینیز؟...

اَیری اوتوراق دوز دانیشاق، هئچ سئودییینیز کیتاب اولوبدومو؟ دئمه­لی عاشیق اولوبسونوز بیر کیتابدا؟ داها دوغروسو، هئچ کیتاب اوخویورسوز؟...

بیزده، کیتاب دورومو او قدَر فاجیعه­لی­دیر کی، ...

کیتاب چاپی، کیفیت و کمیت­جه آغلامالی دورومدادیر. کیتاب ساتیشی، «پهلوی رژیمی»نین 26 آذر گونونده کیتاب یاندیرماسی کیمی فاجیعه­یه بنزه­ییر...

 هله بوندان دا یئکه یئکه دانیشماق اولار کیتاب قونوسوندا! آمما بیز ساده­جه اَن یاخشی و دَیرلی کیتاب­لاری سئچمک قرارینا گلمیشیک. بو کیتاب­لاری سئچمکده هدفیمیزسه، بو قارماقاریشیق بازارلیق دونیاسیندا، یاخشی کیتابا و اونون آردینجا یاخشی یازیچی و یارادیجی­یا دَیر وئرمک­دیر. بو آرادا، هر حالدا، بیر سیرا کیتاب­لار چاپ اولماقدادیر؛ اونلارین ان یاخشی­سینی تانیتدیرماق و اونلارین ساتیشینا یاردیمچی اولماق نییتینده­ییک. بوتون دونیادا، کیتاب اوخوما مدنیتینی داها گوجلَندیریب، گوندملشدیرمک رسمی دایره­لرین گؤره­وی­دیر، بو آنجاق بیزده کیمین بوینونادیر؟...  

بو کیتاب سئچیمی­نین داورلرییله بئله بیر قرارا گلینیب کی، بو سئچیمده تکجه اثرلرین متنی دئییل، متندن باشقا (پاراتئکست) دئییلن قونویا دا دقت ائدیلسین. هر بیر اثرین قرامر، اورتوقرافی، دیزاین، قرافیک و بدیعی­لییی ده بیزی ماراقلاندیریر. متندن، ایملادان، قرافیکدن و جمله قورولوشوندان قیراغا، حتتا هر بیر اثرین سیجیللی­سی­نین یازیلیشی و هر بیر اثرین یازیلیش فونتو و ائدیت و رئداکته­سی ده (ویراستاری) بیزیم نظر دققتیمیزی چکه­جک­دیر. سیز ایسه بیزیم داورلرین بیری کیمی سئودییینیز کیتابی بیزه تانیتدیرا بیلرسینیز. رسمی داورلر اؤز سئودیک­لری اثرلری سئچیب، مکتوب اولاراق بیزه چاتدیراجاقلار. سیز ایسه بَیه­ندییینیز کیتاب­لاری (کیتاب سئچ) وئبلاقیندا کامئنت­لرله،  ایمئیل­ یولویلا ([e-mail])، ال یازما مکتوب و یاخینیندان دانیشیق یولویلا بیزه چاتدیرا بیلَرسینیز.

هر قونودا، اوچ کیتاب سئچیلمه­لی­دیر. بو سئچیمی هر ایل 26 آذر کیتاب گونوندن باشلایاراق، 29 بهمن گونو سونوجلایاجاغیق. سئچگین کیتاب­لارین قونولاری بونلاردان عیبارت اولاجاقدیر: رومان، حیکایه (اؤیکو)، شعر، تاریخ، اوشاق ادبیاتی، طنز، کلاسیک و دیوان ادبیاتی (تحقیق و حاضیرلاما)، سؤزلوک، دوشونجه، آراشدیرما، قادین­لار، آشیق ادبیاتی، دینی کیتاب­لار، موسیقی، چئویرمه، کؤچورمه، قرافیک و دیزاین (کیتابین اوز قابیغی و صحیفه­دوزنلییی)، یایین ائولری، مطبوعات، اؤیرنجی درگی­لری و اَن پیس کیتاب!

 

کیتاب­لار کیتابی سئچیمینین اجرا هئیتی

 (یاشماق درگیسی، بیرلیک درگیسی، گونش درگیسی)

 

بیزیم اؤیکو 20. (توتماتورا، حامد احمدی)

مین بیر گئجه: مین بیر اؤیکو یاریشیندا (www.Oykuler.blogfa.com) بیرینجی یئری قازانمیش حیکایه. حامد احمدی­نین "منی قالدیرین لوطفن!" آدلی او بیری اؤیکوسو ده، بوندان قاباق "بیزیم اؤیکو" بؤلومونده، اون­یئددینجی حیکایه باشلیغی آلتیندا گئتمیش­دیر...

***

 

توتماتورا

حامد احمدی

 

و انّه کانَ رجالٌ من الانس یعوذون برجالٍ من الجن فزادوهُم رهقاً

قرآن کریم، 72-جی سوره، 6-جی آیه

 

1

بؤیوک دده­مین بی­بی­سی عمه­خانیمـدان قالمیش ناغیل­لاردا، اونون توتماتورانی آغلارجا دهلیزده اوتوردوغو حالدا توتماسیندان دئییلمیش. آمما عمه­خانیمی توتماتورانی گؤرن آدام کیمی تانیتدیران بیرجه سند، همن بؤیوک دده­یه منسوب اولان حاج نوروش­ـون قورآن دالینداکی یازی­لار ایدی. نسه جوهر یاییلمیش، خط ائله اوخونمور :" 1365 قمری ذیقعده آیی برابر 1325 شمسی، عمه خانیم جین­لردن بیریسینی گؤروب و اونو تسخیر ائتدی. قل اعوذ بربّ الناس."

طبیعی کی، عمه خانیم کندین ماللاسی حاج سید کربلایی­نین یانینا گئتسین. حاج سید کربلایی ده بیر پارا توصیه­لر ائدیب دوعالار ـ دیلک­لر یازمیشدی.

بیزیم اؤیکو 19. (پیشیک باسان، عبدالمجید چاوشیزاده)

مین بیر گئجه: مین بیر اؤیکو یاریشیندا (www.Oykuler.blogfa.com) ایکینجی یئری قازانمیش حیکایه. عبدالمجید چاوشی­زاده اورمو (اورومیه) شهری­نین گنج یازیچی­لاریندان بیری­دیر.

.

***

 

پیشیک باسان

عبدالمجید چاوشی­زاده

 

«محمد صبحدل» اوچون

اوچ آیری ائوده اوشاق­لار یوخو گؤروردولر:

حوسئین، بیر بؤیوک پیشییین بیغیندان آسلانمیشدی. پیشیک یاتمیشدی. آمما حوسئین ال چکمیردی. بیغیندان آسلانیردی، یئره دوشوردو، سونرا پیشییین آیاغیندان، بئلیندن باشینا چیخیردی، بیغی­نین تئل­لریندن آسلانیب، یئره دوشوردو یئنه. بیردن پیشییین گؤزلری آچیلدی. توتدو حوسئینی. آتدی آغزینا.

جاواد یوخودان داشلاندی. یوخوسو نه ایدی بیلمیردی. ائشیکدن پیشیک سسی گلیردی. دوردو پنجره­دن آشاغی­یا باخدی. هانسی پیشیک سه اود ایچینده سورعت­له قاچیب یوخ اولدو... 

بیزیم اؤیکو 18. (آیاق ایزلری، مرتضا سلمانی)

مین بیر گئجه: مین بیر اؤیکو یاریشیندا (www.Oykuler.blogfa.com) اوچونجو یئری قازانمیش حیکایه. مرتضا سلمانی تبریز شهری­نین گنج یازیچی­لاریندان بیری­دیر.

***

 

آياق ايزلري

مرتضي سلماني

 

ـ «من سيزين دانيشان ديليزم. هر شئي سيزين اليزده‌دي. منه رأي وئرمك­له، اؤز قان­بيريزي ايش اوستونه چيخاردين. من هئچ يئره گئتمه‌ميشدن اؤز دوغما يئريمه گلميشم...»

خرمنليكده، تراكتورون اوستونه چيخيب دانيشير. آرخاسيندا، قلمه آغاج‌لارين اوستونده بوللو بوللو سئرچه‌لر اوتوروب. كند آدام‌لاري، كيشي­لي ـ آروادلي ييغيشيبديلار. آنام اينجه چَليیينه دايانيب قولاق آسير. كيمسه بير شئي دئمير. يالنيز، هردن، آغاج اوستونده‌كي سئرچه‌لرين بيرليكده قالخيب اوتوردوق­لاريندا، اؤزلرينه مخصوص سس­‌لري ائشيديلير. «عباس» يئنه دانيشير: ـ «من نئچه ايل‌لر اؤز كنديمدن اوزاق، شَهَرده درس اوخوموشام، بلكه دوغولدوغوم يئره خدمت ائلييه‌م. ايندي منيم داياغيم ائليمدي، سيز داليمدا اولساز هئچ قورخوم يوخدو.» ...

اؤیکوجوک 11.

بیر اؤیکوجوک

رضا کاظمی

 

ـ «قاباغی سؤکوب­لر عمی... بو تایدان کئچ!»

سسیندن اون، اون­بئش یاشلی اوغلانا اوخشاییر. یئریمده­ دایانیب الیمی سسه ساری اوزادا اوزادا ـ «هانسی تایدان؟» دئیه سوروشورام.

قولومدان یاپیشیب منی ساغ طرفه یؤنه­لدیر. سونرا الینی بوراخیب ـ «ائله بورانی دوز گئت»، دئییر. 

ـ «ساغ اول بالا!» دئییب سؤزوم هله قورتارمامیش آیاغیمین آلتی بوشا کئچیر.

بیر ایکی متیرلیک قویویا دوشموشم ائله­بیل.

دیرسک­لریمین بیری گؤینه­ییر، الیمده­کی چلیک ده نم­هارا دوشوب­دور. بیر نئچه اوغلان اوشاغی­نین گولوش سس­لری قویویا دولور. 

 

اؤیکوجوک 10. (چئویری)

مین بیر گئجه: آمئریکالی "روبرتا آلن" یازیچیلیقدان باشقا بیلیم­یورددا اوستاد کیمی ایشله­ییر، دالبادال اینجه­صنعت (هنری) سرگی­لری قورور، ایدمان اؤیرتمنی کیمی ده چالیشیر. بو یازیچیدان یوز اللی­ اؤیکو آیری آیری درگی­لرده یاییلمیش، بعضیسی ایسه آلمان و ژاپون دیل­لرینه چئوریلمیش­دیر. اوندان ایکی اؤیکو توپلوسو (The Traveling, Certain People Women)، رومان قالبینده بیر اؤیکوجوک توپلوسو (The Daughter)، بیر یولچولوک یازیسی (سفرنامه، Amazon Dreams) چاپ اولموش­دور. اؤیکو ادبیاتیندان باشقا، اؤیکوجوک (Fast Fiction) یازماغا گؤره ده بیر کیتابی وار.

***

اویدورماچیلیق

روبرتا آلن

چئویرنی: رضا کاظمی

آتام کیمی قومارباز اری داغ­لارین آراسیندان لاپ سورعت­له سوردویو حالدا، اوگئی باجیم ماشینین قاباق صندلینده اَیله­شیب چیغیر باغیر سالیر. هاوا ترنینه مینمیشیک ائله­بیل. اوگئی باجیمین اری "لاس­­وگاس"ـا چاتیب آروادی­نین پول­لارینی کورلاماغا تله­سیر. اوغلویلا قیزی دال صندلده، ـ من اوتوردوغوم یئرده ـ بیر بیریندن برک برک یاپیشیب­لار. اوگئی باجیمین قیزی ـ مندن ده بؤیوک­دور هله! ـ قیشقیریر. بورنومو پنجره­یه دیره­ییرم. من قورخمورام.

اوگئی باجیمین اری قهقهه ووراراق، سورعتینی آزالتمامیش یوخسا سیقنال چالمامیش داغلیق یولون دؤنوم­لریندن دؤنور. هر بیر دؤنومو سوووشدوغوموزدا، اوگئی باجیم بیر سئری چیغیریب یاواش گئتسین دئیه ارینه یالواریر. او یالواردیقجا، اری داها وحشی­لر کیمی سورور. باجیم سسینی آتیر باشینا: ـ «هامیمیزی اؤلومه وئره­جک­سن!»

آنجاق سرخوش اری هئچ اونون سؤزلرینی ائشیتمیر. من ده قولاق آسمیرام. رؤیالاریمی قاتسین دئیه هئچ کسه ده ایجازه وئرمیرم: "ژان" آدلی بو فرانسالی اوغلانلا "نیویورک­"ـا قاییتمیشام. بیز "سنترال پارک"ـیندا، گؤلون اوزونده کورَک وورماقداییق. بیزه اولدوقجا خوش کئچیر.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــ

قایناق: Micro Fiction: an anthology of really short stories، خرده داستان­ها (بهترین داستان­های کوتاهِ کوتاه آمریکا)، انتخاب و ترجمه سارا و پژمان طهرانیان، نشر مان کتاب، 1387

اؤیکوجوک 9.

بیر اؤیکوجوک

گؤزلریم باخا باخا سس آلدادیب آپاریر منی!

شریف مردی

 

اوزون بیر دره­­ده یورویورم. باشماق­لاریم دولو سویلا. آیاق بارماق­لاریم اؤلوشگه­ییب قوخو قالخیر آیاق­لاریمدان تپه­مه قدَ­ر. دره اوزو یوخاری بورخولدوقدا، یالنیز قاباغیمی گؤرورم. اوزاق­لار قارانلیق. باش قالدیریب گؤیه ساری باخا بیلمیرم. دولور باشماغیما خیریم­خیردا داش­لار، قانادیر آیاغیمی. دوروب اونلاری  چیخاردا بیلمیرم. دور­سامسا، ایته­له­نیرم. یالنیز گئتمه­ییم گرَک. گئتدیکجه اوزاقلاشیر دره. هردن آنجاق اوزون بیر قامچی­یا بنزَر دره­لر، آیریلیب یوخاری بورخولوب هئچ اولور. اورالاردا هئچ نه­یی سئزه بیلمیرم. آیریلان بوداق­لاردان ایکی اوچ دره­نی کئچمیشم، ­هریان ایسه سوسقون. قایالار بره­لیر یان­لاردان. اوزاق­لاردا نه اولاجاغینی بیلمیرم. دورمادان یورویورم. آیاغیم زویگَش بیر داشین اوستوندن زویوب قوپور باشماغیمین آلت قابیغی. بودَ­ره­ییب ال­لریم اوسته ییخیلیرام. تاق سینیر بیله­ییم. دورسامسا، کلله­مین کاساسی پارتلایاجاق دئیه دوشونورم. آخ دئمه­دن سینیق بیله­ییمی کؤینه­ییمین دویمه­سی آراسیندا قوینوما باسیب ایره­لی سورونورم. گئتمه­ییم گرَک. بیر آن کلله­مین پارت داغیلماسینا دوشونورم. گولونج اولار. دوداغیم قاچیر... هارای قوپور. سس­لر اوزاق یاخین قایالاردان یانقیلانیب بیر بیرینه قوووشور. قاچماغا هئییم یوخ. باخا بیلمیرم اویان بویانا. داش­لارین قوپوب داغیلماسینی ائشیدیرم. اوجالاردان سینیب تؤکولور. دایانماغا باجاریغیم یوخ. داشا دایانسام، کلک اولماغیم جانلانیر اؤنومده. گئدیرم آنجاق. توخونماییر منه داش­لارین هئچ بیری. گولوش­لر کسیلیب، یالنیز، داش آخیمی­نین سسی گلیر. گئت­گئده یوخ اولور او دا، بیر توز قونمادان اوستومه. نفس چکیب راحاتلاشیرام. سینه­مده قالیر نفسیم. بیر دره آیریلیب یوخ اولور اؤنومده. پیچیلتی گلیر. باخا بیلمیرم. قابیغیم دارا دوروب. ـ "یوخ... یوخ!" سس منیم سسیم­دیر، اوشاقلیق سَسیم. بیری آلدادیر منی. ـ "گل... سن گل... اولار... سن..." باغیریرام وار گوجومله. بوغازیم شیشیب آچیلا قالیر آغزیم. سس چیخماییر بوغازیمدان. بره­له بره­له قالیر گؤزوم. اوزاتماق ایسته­دیییمده الیمی، یئکه بیر داش دالدان بوینوما توخونوب شیپ یئره دوشور جسدیم. باشیم گؤیده فیرلانیر... گؤزلریم باخا باخا سس آلدادیب آپاریر منی...

اؤیکوجوک 8.

مین دوققوز یوز...

سید حیدر بیات

 

حامامدان ائشییه چیخدی؛ ایچینده پارادوکسیکال بیر دویغو وار ایکن.

دوغرودان هاچاندان باشلاندی بو سئوگی؟ خاطیرلایا بیلمه­دی. حاماما دؤندو. کاغیذلاردا بیر شئی اوخونموردو. دفترلر، ایل­سایارلار ورق ورق سو اوزونده اوزوردو.

ایل­سایارین نایلون جیلدینده­کی رقم­لر هله پوزولمامیشدی: مین دوققوز یوز ...