ادبییات، هر ندن اؤنجه!
دانیشیغی آپاران: رضا کاظمی
مین بیر گئجه: محمد صبحدل (اورمو، 1356). بیلیمیورددا الكتروتكنيك قولوندا تحصیل آلمیش، اورمو شهرینین بوتا آدلی گنج يازيچيلار اوجاغينين قوروجولاريندان بیریدیر. یاشاميولداشي فاطيمه ميرحسنپورـلا بيرليكده، ايرانين شرق بؤلومونده بيرينجي توركجه اؤيرنجي درگیسي ساييلان اولدوز نشرییهسینی بوراخميشدیر. ها بئله، آذربايجان حيكايهلري باشلیقلی كيتابيني (ايكي جيلدده)، یاشامیولداشینین امکداشلیغی ایله چاپ ائتدیرمیشدیر. اورمودا «حوزهي هنري»ـده، «بوتا يازيچيلار اوجاغي»ـندا، «خانهي تشكلهاي غير دولتي» و «خانهي جوان»ـدا تحكييه ادبيياتيیلا باغلی دؤوري كيلاسلاردا درس دئميشدیر. بو وئبلاقین بیزیم اؤیکو بؤلومونون ایگیرمی بیرینجی حیکایهسی اونون قلمیندن گئتمیشدیر.
بو دانیشیق، یئنی نسیل، یئنی ایز سیرا دانیشیقلاری آردیندا گئدیر (یئنی نسیل، یئنی ایز ۶). بورادا، سایین محمود مهدوینین ایش بیرلیییندن اؤز تشککورمون بیلیندیرمهیینی گرکلی گؤرورم.

دانیشیغین بیرینجی بؤلومو
ـ بیزیم تحکيیه ادبییاتیمیز، شرق ادبییاتین دامغاسی آلنیندا ایکن دونیایا سؤیلهیه بیلهجک هانسی سؤزلری اورتایا قویماقدادیر؟
: باخين! تحكييه ادبیياتي، چوخ جهتلي، نئچه قاتلي و اينسان درينليكلرينين ال چاتماز يئرلرينده سئير ائده بيلن بير فئنومئندير. بو سؤزله، بو اؤزلليیي صنعت (هنر) و يا ادبيیاتين باشقا ژانرلاريندان آلماق ايستهميرم. بير شاعير كيمي، شئعرده ده، بو اؤزللييين اولماسينا اينانيرام. آنجاق بو خصيصهلر، ائپيك ادبيیاتدا داها اؤزل يئر توتور. بير يئرده تحكييهني اينسان روحوندا آرديجيل بير آختاريش آدلانديرميشديم. هله ده بئله دوشونورم و تحكييه تحوولاتيني اينسان فئنومئنينه اولان باخيشلارين نئجهليكلرينده ايزلهمهيي اساس توتورام. بو اونو دئمكدير كي، بيزيم دونيايا، اونون قورولوشونا و بو قورولوشلارين يئگانه آلينما عاميلي يعني اينسانا و داها عئيني دانيشساق، اينسان شوعورونا موناسيبتيميز نئجهديرسه، تحكييهميزين جينسي ده عئيني جينسدن اولاجاقدير. بو سؤزون تصديقينده بوتون كلاسيك تحكييهميز، مودئرن تحكييهميز، فولكلوروموز و بديعي متنلريميز دايانير.
آذربايجان مودئرن تحكييه ادبيیاتينين كؤكلري اوندوققوزونجو عصرده باغلانسا دا، مودئرن تحكييهنين كؤكلري غربده دايانير. يعني بيز، غرب مدنييتي، تاريخي و ضرورتلريندن سؤز آچماميش، روماندان، پووئستدن، حيكايهدن و حتتا دراماتورگييانين اوچ اساسي قولو فاجيعه، درام و كومئدييادان دانيشا بيلمهريك. آمما هر حالدا، بو تحكييهنين بيزيمكي اولماسي و بيزيم دامغايلا تانينماسي دانيلمازدير. غرب تحكييهسي شرق مدنييتي ايله ديالئكتيكه گيريشميشدير. (سؤزوموزون تحكييه اوزره گئتمهسي اوچون صيرف تحكييهدن دانيشيرام.) «خورخه لوئیس بورخئس»ـی نظرده توتاق؛ اونون يازديغي ژانر، غربلي بير ژانر اولسا دا، روايتينين جينسي شرقليدير و يا خود «اورهان پاموك»ـون بوتون ايشلري، اؤزلليكله «منيم آديم قيرميزي» روماني، شرقلي بير روايت اولسا دا، غربي جينسي واردير. البتته بونا رومانين ايستانبولدا، يعني شرقله غربين آيريلدیغی، عئيني حالدا دا ياپيشدیغی یئرده يارانماسي، يئني توركييهنين غرب ايله موناسيبتلري و يوزلرجه آيري آيري عاميللرله ده داها دقيق ياناشماق اولار. سؤز خاص اثر اوزره دئييل. غرب روايته دقيقليك، عئينيليك و اوبراز درينلييينه دالماق ايمكانلاريني گتيرسه ده، شرق روايتدن حظ آلما يوللاري و روايت قاتلاري آراسيندا سئحيرلي و ايشراقي بير آتموسفئرين نئجه يارانا بيلمه سيررلريني تاپميشدير.
بورادا شرق و غرب دئديييميز سؤزلر، جوغرافييا اوزره دئییل، مدنيیت اوزره آنلام داشييیر. يعني آفريقاني دا، آسيياني دا، گونئي آمئريكاني دا و حتتا آمئريكانين قيزيلدريلرينين اسكي مدنييتيني ده شرقلي سايماق اولار. البتته اونلاردا غربلي ايزلري ده بولماق چوخ چتين دئييل. مسله همان «نيچه»نين «تراژدي دوغوشو» آدلي اثرينده دئديیي «دئونيزوسي» روحون «آپولويي» روح ايله اوزلشمهسيدير. غربين «آپولويي» روحو، شرقين دئونيزوسي روحويلا تركيبه گيريشيب، بوگونكو اينسانين مدنييتيني يارادير. سؤزون دوغروسو بو كي؛ بيز داها هئچواخت خاليص شرقلي و يا خاليص غربلي اولا بيلمهيهجهييك. نه بيز، بلكه هئچ كيم دونيادا خاليص شرقلي و يا خاليص غربلي اولا بيلمهيهجك. بيزيم شرقلي كؤكوموز واردير و تحكييه تئكنيكلريني ده بير شرقلي كيمي ائتکيلنديرميشيك. دونيادا خاص بير تحكييه يارانيب و من بونو «ايشراقي تحكييه» و رومانا گلديكده ایسه «ايشراقي رومان» آدلانديريرام. بلكه ده، داها دوزو «تحكييهده ايشراقيليك» دئمكدير...
یازینین آردی