تبليغاتX
مین بیر گئجه

مین بیر گئجه: عادل قلی­پور (اردبیل، 1366). اؤیکو ادبییاتیندا چالیشماسی، ان آزی دؤرد ـ بئش ایل اولار. ایندی­یه کیمی داها چوخ فارسجادا یازمیش، سمنان، اورمو، اردبیل و باشقا شهرلرده کئچیریلمیش آیری ـ آیری ادبی یاریش­لاردا ایسه اؤدول قازانمیش­دیر. آشاغیداکی اثر، اونون آنا دیلینده یازدیغی بیرینجی حیکایه­سی اولسا دا، ساده بیر طرحی چاغداش اؤیکو کیمی سؤیله­دیییندن "مین بیر اؤیکو" فئستیوالیندا تقدیره لاییق گؤرونموش­دور. قلمی یازارلی اولسون، اوغورلاری ایسه سورَکلی ...

***

مينيش

عادل قلی­پور

                                                                   

                                     

بو، آتا مینمه­ییمین ایکینجی دؤنه­سی ایدی. عسگر آتین نوخداسینی یاپیشیب قاباقدا گئدیر. رجب، عسگرین الیندن آلدیغی چیبیغی گؤیده تؤولاییب هردن ده آتین باشینا وورور. اوشاق­لار یاری سوسوب، یاری ایسه های­باغیر سالاراق، آتین، منیم و عسگرین یان­یؤره­سینه فیرلانیرلار. داها قورخو اوره­ییمدن تؤکولوب. من رجب­له قوجاقلاشیب اؤپوشنده، اوشاق­لار بیزه گولدولر. عسگر چیبیقلا بوینومون دالینا چکدي : «ساری بالا! خوش گلیب­سن» ...


یازینین آردی
+ یازاری رضا کاظمی 87/10/29 11 PM |

م

مین بیر گئجه: گنج شعریمیزده آیدین آراز تانینمیش بیر آددیر. بورادا آنجاق ـ شعرلری دئییل ـ ایلک دؤنه اولاراق، اونون بیرینجی اؤیکوسو یاییملانیر. ماراقلی دوروم­لارینا گؤره، بو حیکایه­دن آلتی باشقا اثرله بیرگه مین بیر اؤیکو یاریشیندا تقدیر اولونموشدور. (بسط تاپیب اؤیکونون بوتؤلویونده اَیلشمه­سه ده، آلمانلی ساعاتچییلا باغلی ماجرالار، ماراقلاندیریجی دوروم­لارین بیر اؤرنه­یی­دیر... ) بو اؤیکو، آیدین آرازا بَسله­دیییم مین بیر سایغیملا برابر قارشینیزدادیر.  

***

 

ساعات، آلتیدا دایانمیشدی

                                     آیدین آراز                                        

"آتیلا اسکندانی"ـیه

قارانلیق پیلله­لری یئنیب دوکانین آشاغا چکیلمیش کیرکیره­سینی دؤیدو. قوجا گاهدان یاتماغا ائوه گئتمز ایدی. قالاردی دوکانین ایچینده، رادیویا قولاق آسیب سیقار چکردی دالبادال.

ـ "آچ، منم" دئدی امیر.

قوجا اوزون - اینجه بارماق­لارینی مفتیل­لرین آراسینا سالیب کیرکیره­نی چکدی یوخاری. امیر بوینونو آزجا اَییب گیردی دوکانا. سیقار توستوسو دیواردا یانان کیچیجیک چیراغین باشیندا بورولوب فیرلانیردی. دیواردان کؤهنه کؤهنه ایشدن دوشموش ساعات­لار آسلانمیشدی. نئچه­سی ­ده، ایشله­ییردی. تکجه رادیونون سؤنوک اولدوغوندا، عقربه­لرین تیک - تاک سس­لری ائشیدیلردی...


یازینین آردی
+ یازاری رضا کاظمی 87/10/20 4 PM |

"هاوا قورشون کیمی آغیر/ باغیر/ باغیر/ باغیر... "

 

 Free Qazze! 

+ یازاری رضا کاظمی 87/10/16 0 AM |

 

ادبییات، هر ندن اؤنجه!

دانیشیغی آپاران: رضا کاظمی

 

مین بیر گئجه: محمد صبحدل (اورمو، 1356). بیلیم­یورددا الكتروتكنيك قولوندا تحصیل آلمیش، اورمو شهری­نین بوتا آدلی گنج يازيچي­لار اوجاغي­نين قوروجولاريندان بیری­دیر. یاشام­يولداشي فاطيمه ميرحسن­پورـلا بيرليكده، ايرانين شرق بؤلومونده بيرينجي توركجه اؤيرنجي درگیسي ساييلان اولدوز نشرییه­سینی بوراخميشدیر. ها بئله، آذربايجان حيكايه­لري باشلیقلی كيتابيني (ايكي جيلدده)، یاشام­یولداشی­نین امکداشلیغی ایله چاپ ائتدیرمیشدیر. اورمودا «حوزه­ي هنري»ـده، «بوتا يازيچي­لار اوجاغي»ـندا، «خانه­ي تشكل­هاي غير دولتي» و «خانه­ي جوان»ـدا تحكييه ادبيياتيیلا باغلی دؤوري كيلاس­لاردا درس دئميشدیر. بو وئبلاقین بیزیم اؤیکو بؤلومونون ایگیرمی­ بیرینجی حیکایه­سی اونون قلمیندن گئتمیشدیر.

 

بو دانیشیق، یئنی نسیل، یئنی ایز سیرا دانیشیق­لاری آردیندا گئدیر (یئنی نسیل، یئنی ایز ۶). بورادا، سایین محمود مهدوی­نین ایش بیرلیییندن اؤز تشککورمون بیلیندیرمه­یینی گرکلی گؤرورم.    

                                        دانیشیغین بیرینجی بؤلومو

 

ـ بیزیم تحکيیه ادبییاتیمیز، شرق ادبییاتین دامغاسی آلنیندا ایکن دونیایا سؤیله­یه بیله­جک هانسی سؤزلری اورتایا قویماقدادیر؟

: باخين! تحكييه ادبیياتي، چوخ جهتلي، نئچه قاتلي و اينسان درين­ليك­لري­نين ال چاتماز يئرلرينده سئير ائده بيلن بير فئنومئن­دير. بو سؤزله، بو اؤزلليیي صنعت (هنر) و يا ادبيیاتين باشقا ‍ژانرلاريندان آلماق ايسته­ميرم. بير شاعير كيمي، شئعرده ده، بو اؤزللييين اولماسينا اينانيرام. آنجاق بو خصيصه­لر، ائپيك ادبيیاتدا داها اؤزل يئر توتور. بير يئرده تحكييه­ني اينسان روحوندا آرديجيل بير آختاريش آدلانديرميشديم. هله ده بئله دوشونورم و تحكييه تحوولاتيني اينسان فئنومئنينه اولان باخيش­لارين نئجه­ليك­لرينده ايزله­مه­يي اساس توتورام. بو اونو دئمك­دير كي، بيزيم دونيايا، اونون قورولوشونا و بو قورولوش­لارين يئگانه آلينما عاميلي يعني اينسانا و داها عئيني دانيشساق، اينسان شوعورونا موناسيبتيميز نئجه­ديرسه، تحكييه­ميزين جينسي ده عئيني جينسدن اولاجاقدير. بو سؤزون تصديقينده بوتون كلاسيك تحكييه­ميز، مودئرن تحكييه­ميز، فولكلوروموز و بديعي متن­لريميز دايانير.

آذربايجان مودئرن تحكييه ادبيیاتي­نين كؤك­لري اون­دوققوزونجو عصرده باغلانسا دا، مودئرن تحكييه­نين كؤك­لري غربده دايانير. يعني بيز، غرب مدنييتي، تاريخي و ضرورت­لريندن سؤز آچماميش، روماندان، پووئستدن، حيكايه­دن و حتتا دراماتورگييانين اوچ اساسي قولو فاجيعه، درام و كومئدييادان دانيشا بيلمه­ريك. آمما هر حالدا، بو تحكييه­نين بيزيمكي اولماسي و بيزيم دامغايلا تانينماسي دانيلمازدير. غرب تحكييه­سي شرق مدنييتي ايله ديالئكتيكه گيريشميشدير. (سؤزوموزون تحكييه اوزره گئتمه­سي اوچون صيرف تحكييه­دن دانيشيرام.) «خورخه لوئیس بورخئس»ـی نظرده توتاق؛ اونون يازديغي ژانر، غربلي بير ژانر اولسا دا، روايتي­نين جينسي شرقلي­دير و يا خود «اورهان پاموك»ـون بوتون ايش­لري، اؤزلليك­له «منيم آديم قيرميزي» روماني، شرقلي بير روايت اولسا دا، غربي جينسي واردير. البتته بونا رومانين ايستانبولدا، يعني شرقله غربين آيريلدیغی، عئيني حالدا دا ياپيشدیغی یئرده يارانماسي، يئني توركييه­نين غرب ايله موناسيبتلري و يوزلرجه آيري آيري عاميل­لرله ده داها دقيق ياناشماق اولار. سؤز خاص اثر اوزره دئييل. غرب روايته دقيق­ليك، عئيني­ليك و اوبراز درين­لييينه دالماق ايمكان­لاريني گتيرسه­ ده، شرق روايتدن حظ آلما يول­لاري و روايت قات­لاري آراسيندا سئحيرلي و ايشراقي بير آتموسفئرين نئجه يارانا بيلمه سيررلريني تاپميشدير.

 بورادا شرق و غرب دئديييميز سؤزلر، جوغرافييا اوزره دئییل، مدنيیت اوزره آنلام داشييیر. يعني آفريقاني دا، آسيياني دا، گونئي آمئريكاني دا و حتتا آمئريكانين قيزيل­دري­لري­نين اسكي مدنييتيني ده شرقلي سايماق اولار. البتته اونلاردا غربلي ايزلري ده بولماق چوخ چتين دئييل. مسله همان «نيچه»­نين «تراژدي دوغوشو» آدلي اثرينده دئديیي «دئونيزوسي» روحون «آپولويي» روح ايله اوزلشمه­سي­دير. غربين «آپولويي» روحو، شرقين دئونيزوسي روحويلا تركيبه گيريشيب، بوگونكو اينسانين مدنييتيني يارادير. سؤزون دوغروسو بو كي؛ بيز داها هئچ­واخت خاليص شرقلي و يا خاليص غربلي اولا بيلمه­يه­جه­ييك. نه بيز، بلكه هئچ كيم دونيادا خاليص شرقلي و يا خاليص غربلي اولا بيلمه­يه­جك. بيزيم شرقلي كؤكوموز واردير و تحكييه تئكنيك­لريني ده بير شرقلي كيمي ائتکي­لنديرميشيك. دونيادا خاص بير تحكييه يارانيب و من بونو «ايشراقي تحكييه» و رومانا گلديكده ایسه «ايشراقي رومان» آدلانديريرام. بلكه ­ده، داها دوزو «تحكييه­ده ايشراقي­ليك» دئمك­دير...


یازینین آردی
+ یازاری رضا کاظمی 87/10/08 3 PM |

                                      ... دانیشیغین ایکینجی بؤلومو

 

ـ بورادا نئجه؟! ... بیزیم ادبی گئدیشیمیز بیر نئچه عامیلدن تاثیر آلاراق، باغا سایاغی ایره­لی گئتمکده­دیر. بیر آز گئندن باخاندا، ایرانین تورک ادبییاتی دانیشدیغیمیز مبحث­لرین هئچ بیرییله اوست اوسته دوشمور.­  

: ايراندا گئدن تورك ادبيیاتي حاققيندا دئمه­لي­يم كي؛ مسله­یه نئچه يؤندن ياناشماق اولار. مدني-ايجتيماعي تضييق­لره باخماياراق، ان دانيلماز مسله، ادبي پروسه­سي­نين دايانديريلماماسي­دير. ادبي پروسه ايستر فارسجا، ايستر آنا ديلیمیزده داوام ائتميشدير. (فارسجا دئديييمده فارسجا يازان آذربايجانلي­لارين ادبيیاتيني دئييرم.) سؤز يوخ كي، آنا ديلده يارانان ادبيیاتين ديليميزين اينكيشافي مسئولييتيندن باش قاچيرماماغي، اونو بيزيم بحثيميزين و هر بير جيددي موباحيثه­نين اساس داياناجاغينا چئويره­جكدير. يعني ادبيیاتين اساس ميقياسي ديل­دير. آمما فارسجا يارانمیش آذربايجان ادبيیاتي، او دؤور ضيالي­لاريميزين ياراديجيليغيندا، اساس فايز آلديغي ادبي-فلسفي پروسه­ميزين اؤنملي بير پاييني اؤزونده ساخلاديغي اوچون آراشديريلمالي و موباحيثه­يه قويولمالي­دير.

آنا ديلیمیزه گلديكده، چوخ­لاري­نين سؤیله­دییی کیمی، بو ديلده اولان ايكي ادبيیاتين اولماسينا اينانميرام...
یازینین آردی
+ یازاری رضا کاظمی 87/10/08 3 PM |

مین بیر گئجه: تحکییه ادبییاتیمیزلا باغلی سایین محمد صبحدل ایله اینترنت اوزره قیسا بیر دانیشیق آپارمیشام. اونون گنجلییینه باخمایاراق، محمد صبحدل حیکایه ادبییاتیمیزین چالیشقان و جیددی یازیچی­لاریندان بیری­دیر. "داستان کوتاه" آنلامیندا، "اؤیکو"ـیه "حیکایه" دئییر و سؤزجوک­لرین اوستونده گئجه گوندوز یورولمادان سنینله دارتیشمایا حاضیردیر. دانیشیق یاییملانمامیشدان اؤنجه، بیزیم اؤیکو بؤلومونه اوندان بیر "حیکایه" ایسته­دیییمده، ـ هله ایشیق اوزو گؤرمه­میش ـ بالاشلي­­لار آدلی حيکايه توپلوسوندان آشاغیداکی اؤیکونو گؤندَردی. بو اؤیکو، ایندی سیزین قارشینیزدادیر...

                                                     ***

 

اوچ بارماق

محمد صبحدل

 

و بو شيديرغي ياغيش ائله خيياوان­لارين قوتور اوزلرينه، تيكينتي­لرين اوجا هئيكل­لرينه، قنوولارين - قالديريم­لارين چاتلاميش جدول­لرينه و بوتونلوكده شهرين پئيسرينه چيرپيب، چالالاردا قالانيب، گؤل اولوب داشماغا باشلادي كي، «احد جاببارزاده» سو داملالاري­نين او پاييز آخشاميندا، تئهران كيمي بؤيوك بير شهرين بوتونلويونو يويوب آپارماق قصد ائله­ديك­لريني ظنن ائتدي. البتته احد جاببارزاده بو ياغيشدان بَترلريني گؤرموشدو. اؤزو ده، تئهران كيمي نهنگ بير شهرده يوخ، ائله «بالاشلي»­نين اؤزونده و بالاشلي كيمي بالاجا بير كندي يويوب آپارا بيلمه­ين ياغيش، بو عظمتده بير يئري نئجه آپارا بيلردي.   ...


یازینین آردی
+ یازاری رضا کاظمی 87/10/05 11 PM |

□□□

... ايلك گون­لر تئي چكيب، سوپورمك اوره­ييني سيخسا دا، گئتديكجه، ايشينه ورديش ائديردي و اوتانيب ائله­مه­سي آزاليردي. اونسوز دا، «صباي سبز»ـين آرم­لي پالتاريندا تانينماديغيني، ظنن ائديردي. دؤنه­لرله عسگرليك و يا اؤيرنجي­ليك دوست­لاريني گؤرسه­ ده، اونلار اونو گؤرمه­ميشديلر. قاچاراق، قاپي­لارا يويوروب، آغيزلارينا قدَر جاماعاتدان دولو قاطارلارا تپيلميشديلر. مئترويا گلن­لر، دونيانين ان تَلسن آدام­لاري ايديلار ...


یازینین آردی
+ یازاری رضا کاظمی 87/10/05 10 PM |